ПАРЛАМЕНТАРИЗМ ИНСТИТУТЫ ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ ЖОБАСЫН ҚОЛДАДЫ

ПАРЛАМЕНТАРИЗМ ИНСТИТУТЫ

ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ ЖОБАСЫН ҚОЛДАДЫ

2026 жылғы 12 ақпанда республикалық «Egemen Qazaqstan» газетінде Қазақстан Республикасы жаңа Конституциясының жобасы ресми түрде жарияланды. Құжатты әзірлеу жұмыстары 2025 жылдың қазан айында басталған болатын.

Конституциялық реформа бойынша республикалық референдум 2026 жылғы 15 наурызға жоспарланған. Ел азаматтары мемлекеттің саяси жүйесінің алдағы даму бағытын айқындайтын маңызды шешім қабылдамақ.

Парламентаризм институты Парламенттік реформаға қатысты ұсыныстарды әзірлеу жұмысына белсенді түрде қатысты. Өткен жылдың күзінен бастап eGov және e-Өтініш платформалары арқылы Институтқа азаматтардан 600-ге жуық бастама келіп түсті. Сарапшылар олардың әрқайсысына жан-жақты талдау жүргізіп, мазмұны жағынан өзекті ұсыныстарды Парламенттік реформа мәселелері жөніндегі отырыстардың қарауына шығарды. Институт директоры Наталья Пан реформа бойынша құрылған жұмыс тобының құрамына еніп, негізгі ережелерді талқылауға қатысты.

Бүгін Парламентаризм институтында жаңа Конституция жобасын сараптамалық талқылау өтті. Іс-шараға Парламент депутаттары, мемлекеттік органдардың өкілдері, қоғам қайраткерлері, сарапшылар мен ғалымдар қатысты.

Іс-шараны Парламентаризм институтының директоры Наталья Виссарионовна Пан жүргізді.

Мәжіліс депутаты, «Ауыл» партиясы фракциясының жетекшісі Серік Егізбаев Конституция жобасы қоғамның негізгі үміт-тілектерін ескеріп, заманауи сын-қатерлерге жауап беретінін атап өтті. Оның айтуынша, құжат саяси жүйені жаңғыртуға және халықтың мемлекеттік басқаруға қатысу тетіктерін нығайтуға бағытталған.

«Конституция – уақыт пен қоғам сұранысына жауап беретін өміршең құжат болуы тиіс», – деді депутат.

Сондай-ақ ол Ата Заңды қабылдау бүкіл халықтың ортақ шешімі болуы қажет екенін айтып, азаматтарды алдағы референдумда жобаны қолдауға шақырды.

Мәжіліс депутаты, заң ғылымдарының докторы Үнзила Шапақ халықаралық шарттарды қолдануға қатысты нормаларға кеңінен тоқталды. Оның айтуынша, халықаралық және ұлттық құқықтың арақатынасы бағыну қағидатына емес, өзара іс-қимыл мен үйлестіру тетіктеріне негізделеді, бұл екі құқықтық жүйенің дербестігін айқындайды. Ұсынылып отырған жаңашылдықтар Қазақстанның халықаралық міндеттемелерге адалдығын сақтай отырып, құқықтық айқындықты қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ жиында Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты» директоры, Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі Индира Ураловна Аубакирова, «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығының директоры Гүлісхан Сайфуллиновна Нахбаева, сондай-ақ Қолданбалы этносаяси зерттеулер институты директорының орынбасары, экономика ғылымдарының кандидаты, доцент Ғали Дінмұхаммед Әзімбайұлы баяндама жасады.

Ғали Дінмұхаммед Әзімбайұлы өз сөзінде әлеуметтік зерттеулер деректерін келтіріп, соңғы бір жыл ішінде азаматтардың 70–75 пайызы өзін ең алдымен қазақстандық ретінде айқындайтынын атап өтті. Бұл қоғамдық санада азаматтық бірегейліктің берік орныққанын көрсетеді. Ал өзін этникалық белгісі бойынша анықтайтындардың үлесі шамамен 24–29 пайызды құрайды және бұл арақатынас тұрақты сипатқа ие.

«Бұл қоғамда азаматтық сана басымдыққа ие тепе-теңдік сақталғанын білдіреді. Мұнда бөліну емес, ортақ азаматтық негіз туралы сөз болып отыр», – деді спикер.

Оның айтуынша, «Біз – Қазақстанның біртұтас халқымыз» деген тұжырым жалпыұлттық бірлік идеясын білдіреді, ал әр азаматтың өзінің этникалық тиесілігін еркін айқындау құқығы мәдени ерекшеліктердің сақталуына мүмкіндік береді.

«Жастар» ғылыми-зерттеу орталығының директоры Гүлісхан Нахбаева орталықтың Қазақстан жастарының құндылықтарын, ұстанымдарын және қоғамдық өмірге қатысу нысандарын 13 жылға жуық уақыт бойы жүйелі түрде зерттеп келе жатқанын атап өтті.

«Қазақстан жастары – 2025» зерттеуінің нәтижелеріне сәйкес, жастардың саяси күн тәртібіне қызығушылығы әртүрлі деңгейде қалыптасады: 34,6 пайызы саясатқа мезгіл-мезгіл назар аударса, 26,8 пайызы маңызды оқиғалар кезеңінде белсенділік танытады, ал 14,3 пайызы саяси үдерістерді тұрақты түрде қадағалап отырады. Бұл жастардың қоғамдық маңызы бар процестерге бейжай қарамайтынын және қатысуға дайын екенін көрсетеді.

Кездесу қорытындысы бойынша қатысушылар жаңа Конституция жобасын қолдайтындарын білдіріп, оның мемлекетті одан әрі дамыту, демократиялық институттарды нығайту және азаматтардың шешім қабылдау үдерісіндегі рөлін арттыру тұрғысынан стратегиялық маңызға ие екенін атап өтті.

ИНСТИТУТ ПАРЛАМЕНТАРИЗМА ПОДДЕРЖАЛ
ПРОЕКТ НОВОЙ КОНСТИТУЦИИ

12 февраля 2026 года в республиканской газете «Egemen Qazaqstan» был официально опубликован проект новой Конституции Республики Казахстан. Работа над документом началась в октябре 2025 года.

Республиканский референдум по вопросам конституционной реформы запланирован на 15 марта 2026 года. Гражданам страны предстоит принять важное решение, которое определит дальнейшее развитие политической системы государства.

Институт парламентаризма активно участвовал в подготовке предложений по Парламентской реформе. С осени прошлого года через платформы eGov и e-Өтініш в адрес Института поступило около 600 инициатив от граждан. Эксперты провели детальный анализ каждой из них, после чего наиболее значимые предложения были вынесены на заседания по вопросам Парламентской реформы. Директор Института Наталья Пан вошла в состав рабочей группы, где активно обсуждались ключевые положения реформы.

Сегодня в Институте парламентаризма состоялось экспертное обсуждение проекта новой Конституции. В мероприятии приняли участие депутаты Парламента, представители государственных органов, общественные деятели, эксперты и ученые.

Модератором мероприятия выступила директор Института парламентаризма Наталья Пан Виссарионовна.

Депутат Мажилиса, руководитель фракции партии «Ауыл» Серик Егізбаев отметил, что проект Конституции отражает ключевые ожидания общества и отвечает современным вызовам. Он подчеркнул, что документ направлен на обновление политической системы и укрепление принципов народного участия: «Конституция должна быть живым инструментом, отвечающим запросам времени и граждан».

Парламентарий также заявил, что принятие Основного закона должно стать решением всего народа, призвав граждан поддержать проект на предстоящем референдуме.

Депутат Мажилиса, доктор юридических наук Унзила Шапак, подробно остановилась на нормах, касающихся применения международных договоров. Она отметила, что соотношение международного и национального права строится не на принципах подчинённости, а на механизмах взаимодействия и согласования, что подтверждает самостоятельность обеих правовых систем. Предлагаемые новшества, по её мнению, сохраняют приверженность Казахстана международным обязательствам и обеспечивают правовую определённость.

С докладами также выступили директор РГП на ПХВ «Институт законодательства и правовой информации Республики Казахстан» Министерства юстиции РК, член Комиссии по конституционной реформе Индира Ураловна Аубакирова, директор Научно-исследовательского центра «Молодежь» Гулисхан Сайфуллиновна Нахбаева, а также заместитель директора Института прикладных этнополитических исследований, кандидат экономических наук, доцент Ғали Дінмұхаммед Әзімбайұлы.

В своём выступлении Ғали Дінмұхаммед Әзімбайұлы привёл данные социальных исследований, которые демонстрируют устойчивую тенденцию: в течение года 70–75 процентов граждан прежде всего идентифицируют себя как казахстанцев. Это свидетельствует о прочном укоренении гражданской идентичности в общественном сознании. Доля тех, кто определяет себя по этническому признаку, составляет порядка 24–29 процентов, и данное соотношение остаётся стабильным.

«Это говорит о том, что в обществе сохраняется баланс, при котором гражданское самосознание преобладает. Речь идёт не о разделении, а о наличии общей гражданской основы», — отметил спикер.

По его словам, формула «Мы — единый народ Казахстана» отражает идею общенационального единства, при этом право каждого гражданина свободно определять свою этническую принадлежность обеспечивает сохранение культурной самобытности.

Директор Научно-исследовательского центра «Молодежь» Нахбаева Гулисхан отметила, что центр уже почти 13 лет системно изучает ценности, установки и формы участия молодежи Казахстана в общественной жизни.

Согласно исследованию «Молодежь Казахстана — 2025», интерес к политической повестке среди молодежи формируется гибко: 34,6% проявляют интерес время от времени, 26,8% включаются в периоды значимых событий, 14,3% следят за политикой на постоянной основе. Это свидетельствует о сохранении вовлеченности молодежи и ее готовности реагировать на общественно значимые процессы.

По итогам встречи участники обсуждения выразили поддержку проекту новой Конституции, отметив его стратегическое значение для дальнейшего развития государства, укрепления демократических институтов и повышения роли граждан в принятии ключевых решений.